MongoDB คืออะไร? สอนใช้ MongoDB สำหรับมือใหม่ ตั้งแต่ติดตั้งด้วย Docker จนเพิ่ม ค้น แก้ ลบข้อมูล

MongoDB คือฐานข้อมูลแบบ NoSQL ที่ไม่ได้เก็บข้อมูลเป็นตารางแบบ Excel แต่เก็บเป็น "การ์ด" ทีละใบ เรียกว่า Document หน้าตาคล้าย JSON แต่ละใบมีช่องไม่เท่ากันได้ ข้อมูลที่ใช้ด้วยกันจึงเก็บรวมไว้ในใบเดียวได้เลย

คู่มือ MongoDB สำหรับมือใหม่นี้จะเทียบให้เห็นภาพก่อนว่าการ์ดต่างจากตาราง SQL ยังไง แล้วพาเปิด MongoDB ในเครื่องด้วย Docker ลองเพิ่ม ค้น แก้ และลบข้อมูลทีละคำสั่ง พร้อมกับดักที่มือใหม่เจอบ่อย และวิธีเลือกว่างานไหนควรใช้ MongoDB งานไหนควรใช้ SQL ไม่ต้องรู้ SQL มาก่อนก็ทำตามได้

ทุกคำสั่งในบทความนี้รันจริงแล้ว ทดสอบกับ MongoDB 9.0 (รุ่นปัจจุบันตามหน้าเอกสาร ณ 1 พ.ย. 2026) ผ่าน Docker และ mongosh 2.6 ผลลัพธ์ที่แสดงคือผลจริง ยกเว้นรหัส ObjectId ที่จะไม่เหมือนกันในเครื่องคุณ

จบบทความนี้คุณจะ:

• อธิบายได้ว่า MongoDB คืออะไร และต่างจากฐานข้อมูลแบบตาราง (SQL) ยังไง
• เข้าใจคำว่า Database, Collection และ Document ด้วยภาพตู้เอกสาร
• เปิด MongoDB ในเครื่องด้วย Docker และต่อเข้าไปด้วย mongosh
• เพิ่ม ค้น แก้ และลบข้อมูล (CRUD) ได้ด้วยตัวเอง รวมถึงข้อมูลที่ซ้อนกัน
• รู้กับดักที่มือใหม่เจอบ่อย และเลือกได้ว่างานไหนควรใช้ MongoDB หรือ SQL

MongoDB คืออะไร ต่างจาก SQL ยังไง

ฐานข้อมูลแบบตาราง (SQL) เหมือนไฟล์ Excel ที่กำหนดหัวคอลัมน์ไว้ตั้งแต่แรก ทุกแถวต้องมีช่องเหมือนกัน

ถ้าอยากเก็บไอจีของบีเพิ่ม ต้องเพิ่มคอลัมน์ให้ทั้งตาราง แล้วแถวของเอก็มีช่องว่างโผล่มา และถ้าคนหนึ่งมีหลายที่อยู่ ต้องสร้างอีกตารางแล้วโยงกลับด้วย id

MongoDB ไม่มีตาราง ข้อมูลหนึ่งชิ้นคือการ์ดหนึ่งใบ แต่ละใบมีช่องไม่เท่ากันได้ ตัวอย่างการ์ด 2 ใบในลิ้นชักเดียวกัน

{ name: "เอ", age: 20, phone: "081-xxx" }
{ name: "บี", age: 25, instagram: "@bee" }

สรุปสั้นๆ ตารางคือทุกแถวหน้าตาเหมือนกัน ส่วนการ์ดคือแต่ละใบเขียนต่างกันได้

ศัพท์ MongoDB ที่ต้องรู้

จำแค่ 3 คำหลักก่อน ตู้ (Database) → ลิ้นชัก (Collection) → การ์ด (Document)

เอกสารของ MongoDB อธิบายว่า document คือหน่วยพื้นฐานของข้อมูลใน MongoDB และเก็บจริงในรูปแบบ BSON ซึ่งเป็น JSON แบบไบนารีที่มีชนิดข้อมูลมากกว่า เช่น วันที่ และตัวเลขหลายแบบ

หน้าตา Document และชนิดข้อมูลที่ใส่ได้

ทุกบรรทัดในการ์ดคือ ช่อง: ค่า ค่าที่ใส่ได้มีหลายแบบ รวมถึงรายการและการ์ดซ้อนในการ์ด

{
  _id: ObjectId("..."),
  name: "เอ",
  age: 20,
  active: true,
  tags: ["news", "sports"],
  address: { city: "เชียงใหม่" },
  birth: new Date("2000-01-31")
}

สังเกตว่า tags เก็บได้หลายค่าในช่องเดียว ถ้าเป็นตาราง SQL ต้องแยกอีกตาราง นี่คือข้อดีที่ชัดที่สุดของ MongoDB ข้อมูลที่ใช้ด้วยกันอยู่ในการ์ดใบเดียว ดึงทีเดียวได้ครบ

ใช้ MongoDB ฟรี: ในเครื่องด้วย Docker หรือ Atlas

มีสองทางให้เลือก ทั้งสองทางฟรี

บทความนี้พาทำทาง 1 เพราะไม่ต้องสมัครบัญชี คำสั่งเพิ่ม ค้น แก้ ลบในหัวข้อถัดไปใช้ได้เหมือนกันทั้งสองทาง ถ้าเลือก Atlas ให้ทำตามหัวข้อ Get Started with Atlas ในเอกสารทางการ แล้วเอา connection string ที่ได้มาใช้กับ mongosh

ติดตั้ง MongoDB ด้วย Docker

ลง Docker Desktop แล้วเปิดโปรแกรมทิ้งไว้ เช็กว่าพร้อม

docker --version

โหลดและเปิด MongoDB ด้วยคำสั่งจากหน้า Install MongoDB Community with Docker ของเอกสารทางการ

docker pull mongodb/mongodb-community-server:9.0-ubi9-slim
docker run --name mongodb -p 27017:27017 -d mongodb/mongodb-community-server:9.0-ubi9-slim

• --name mongodb ตั้งชื่อกล่อง (container)
• -p 27017:27017 เปิดพอร์ต 27017 ให้เครื่องเราต่อเข้าไปได้
• -d ให้รันอยู่เบื้องหลัง

เช็กว่าเปิดแล้ว

docker ps

... mongodb/mongodb-community-server:9.0-ubi9-slim ... Up 6 seconds ... 0.0.0.0:27017->27017/tcp   mongodb

ต่อเข้า MongoDB ด้วย mongosh

มีสองวิธี เลือกวิธีไหนก็ได้

วิธีที่ 1 ใช้ mongosh ที่มากับกล่อง ไม่ต้องติดตั้งอะไรเพิ่ม (เราเช็กแล้วว่าอิมเมจนี้มี mongosh 2.6 อยู่ข้างใน)

docker exec -it mongodb mongosh

วิธีที่ 2 ลง mongosh ในเครื่อง จากหน้าดาวน์โหลด mongosh แล้วปิดเปิดหน้าต่างคำสั่งใหม่ จากนั้นต่อด้วย

mongosh --port 27017

ขึ้นบรรทัดรอคำสั่ง test> แปลว่าต่อติดแล้ว พิมพ์คำสั่งในหัวข้อถัดไปต่อที่นี่ได้เลย ออกด้วย exit

เพิ่ม ค้น แก้ ลบข้อมูลใน MongoDB

เลือกตู้ แล้วเพิ่มการ์ดใบแรก

use devkub

switched to db devkub

ตู้ชื่อ devkub ยังไม่มีก็ไม่เป็นไร MongoDB สร้างให้เองตอนใส่การ์ดใบแรก ลิ้นชักก็เหมือนกัน

db.users.insertOne({ name: "เอ", age: 20, phone: "081-xxx" })

{
  acknowledged: true,
  insertedId: ObjectId('6ae64be75708d744a9284d0c')
}

เพิ่มทีละหลายใบ ช่องไม่เท่ากันก็ได้

db.users.insertMany([
  { name: "บี", age: 25, instagram: "@bee" },
  { name: "ซี", age: 31 }
])

{
  acknowledged: true,
  insertedIds: {
    '0': ObjectId('6ae64be75708d744a9284d0d'),
    '1': ObjectId('6ae64be75708d744a9284d0e')
  }
}

ดูการ์ดทั้งหมดในลิ้นชัก

db.users.find()

[
  { _id: ObjectId('...'), name: 'เอ', age: 20, phone: '081-xxx' },
  { _id: ObjectId('...'), name: 'บี', age: 25, instagram: '@bee' },
  { _id: ObjectId('...'), name: 'ซี', age: 31 }
]

เห็นการ์ด 3 ใบ แต่ละใบมี _id ที่ MongoDB ใส่ให้ และช่องไม่เท่ากัน

ค้นหาแบบมีเงื่อนไข

$gt คือมากกว่า $lt คือน้อยกว่า $gte และ $lte คือมากกว่าหรือเท่ากับ และน้อยกว่าหรือเท่ากับ

แก้การ์ด

db.users.updateOne(
  { name: "ซี" },
  { $set: { age: 32, city: "ขอนแก่น" } }
)

{
  acknowledged: true,
  insertedId: null,
  matchedCount: 1,
  modifiedCount: 1,
  upsertedCount: 0
}

$set แก้หรือเพิ่มเฉพาะช่องที่บอก ช่องอื่นอยู่เหมือนเดิม matchedCount: 1 แปลว่าเจอการ์ด 1 ใบ และ modifiedCount: 1 แปลว่าแก้แล้ว 1 ใบ

ลบการ์ด

db.users.deleteOne({ name: "เอ" })

{ acknowledged: true, deletedCount: 1 }

ระวัง deleteMany ที่เงื่อนไขว่าง db.users.deleteMany({}) ลบการ์ด ทุกใบ ในลิ้นชัก เพราะเงื่อนไขว่างแปลว่าตรงกับทุกใบ ก่อนลบให้ลองใช้ find กับเงื่อนไขเดียวกันดูก่อนเสมอว่าจะโดนการ์ดใบไหนบ้าง

ซ้อนข้อมูลในการ์ดใบเดียว และกับดัก age กับ Age

ซ้อนข้อมูล

คนหนึ่งมีหลายที่อยู่ ใส่เป็นรายการของการ์ดซ้อนไว้ในใบเดียวได้เลย

db.users.insertOne({
  name: "ดี",
  addresses: [
    { type: "บ้าน", city: "เชียงใหม่" },
    { type: "ที่ทำงาน", city: "กรุงเทพ" }
  ]
})

ค้นลงไปในการ์ดซ้อนด้วยจุด .

db.users.find({ "addresses.city": "เชียงใหม่" })

ได้การ์ดของดีกลับมา ถ้าเป็นตาราง SQL ต้อง JOIN สองตารางถึงจะได้ผลแบบนี้

กับดัก: age กับ Age

ลองใส่การ์ดที่พิมพ์ชื่อช่องเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ แล้วค้นอายุตามปกติ

db.users.insertOne({ name: "อี", Age: 28 })
db.users.find({ age: { $gt: 21 } })

ผลลัพธ์ไม่มีการ์ดของอีเลย ทั้งที่อายุ 28 เพราะ MongoDB ถือว่า age กับ Age เป็นคนละช่อง และไม่เตือนอะไรตอนใส่

ความยืดหยุ่นของ MongoDB แปลว่าใส่อะไรก็ได้ ซึ่งก็แปลว่าใส่ผิดก็ได้เหมือนกัน วิธีกันมีสามระดับ

ควรเลือก MongoDB หรือ SQL

ไม่มีตัวไหนดีที่สุด มีแต่ตัวที่เหมาะกับงาน แนวทางคร่าวๆ เป็นแบบนี้

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไปจากความเห็นของเรา MongoDB ทำ transaction ได้ และฐานข้อมูล SQL บางตัวก็เก็บ JSON ได้ ให้ดูงานจริงของคุณประกอบด้วย ถ้าอยากลองฝั่ง SQL ต่อ อ่านบทความเริ่มต้นใช้ Supabase ซึ่งเป็น PostgreSQL หรือลองแล็บ PostgreSQL ใน Docker แบบเดียวกันในบทความคอขวดฐานข้อมูล

แบบฝึกและแก้ปัญหา

ลองทำ 5 ข้อนี้ให้ครบ

ถ้าเจอปัญหา ดูตารางนี้

เลิกใช้และลบ MongoDB ออก

ออกจาก mongosh ด้วย exit แล้วหยุดและลบกล่อง

docker stop mongodb
docker rm mongodb

stop คือปิดกล่อง ส่วน rm คือลบกล่องทิ้ง ข้อมูลในกล่องหายไปด้วย ถ้าอยากเก็บข้อมูลไว้ใช้ต่อ ใช้แค่ stop แล้วเปิดใหม่ด้วย docker start mongodb และถ้าอยากคืนพื้นที่ดิสก์ ลบอิมเมจด้วย docker rmi mongodb/mongodb-community-server:9.0-ubi9-slim

สรุป

• MongoDB คือฐานข้อมูลแบบ NoSQL ที่เก็บข้อมูลเป็น Document (การ์ด) หน้าตาคล้าย JSON แต่ละใบมีช่องไม่เท่ากันได้
• จำสามคำ ตู้ (Database) → ลิ้นชัก (Collection) → การ์ด (Document)
• เปิด MongoDB ในเครื่องฟรีด้วย Docker หรือใช้ Atlas แพ็กเกจ Free บนคลาวด์ (512 MB)
• insertOne / find / updateOne / deleteOne คือเพิ่ม ค้น แก้ ลบ
• ชื่อช่องตัวพิมพ์ใหญ่เล็กต่างกันคือคนละช่อง ยืดหยุ่นแปลว่าต้องมีวินัย
• งานที่ข้อมูลรูปร่างไม่แน่นอนเหมาะกับ MongoDB ส่วนงานเงินที่โยงกันหลายตารางเหมาะกับ SQL

อ่านต่อจากเอกสารทางการ

• Documents ใน MongoDB
• ติดตั้ง MongoDB ด้วย Docker
• mongosh
• ราคาและแพ็กเกจ Free ของ Atlas

พร้อมแล้วก็ไปทำ Quiz ท้ายบทด้านล่างเพื่อรับ XP ได้เลยครับ